Đây có lẽ là câu hỏi mà rất nhiều người thắc mắc dạo gần đây, và thực tế cũng có khá nhiều ngộ nhận rằng: “Cứ học trường top là chắc chắn sẽ có việc làm ngon”.

Nhiều bạn (và cả phụ huynh) vẫn đang giữ một niềm tin màu hồng: “Chỉ cần chen chân được vào Bách Khoa, Tự Nhiên… học ngành Vi mạch/Bán dẫn thì ra trường nghiễm nhiên lương nghìn đô, các tập đoàn lớn trải thảm đỏ đón rước.”

Cái mác trường top có thể cho bạn lợi thế ở một ngành nào đó, nhưng với ngành Thiết kế Vi mạch thì câu trả lời là KHÔNG. Thời buổi này, không có cái danh trường top nào bảo chứng được việc làm cho bạn, nếu bạn bước vào phòng phỏng vấn với một cái đầu trống rỗng và một tư duy ỷ lại.

Mình thấy rất nhiều bạn thi đỗ trường top với số điểm ngất ngưỡng. Đó đúng là niềm tự hào lớn cho bạn và gia đình. Nhưng đôi khi, chính sự tự mãn đó đã vô tình cho phép bạn thả lỏng khi bước vào giảng đường đại học. Thế là bạn bắt đầu nuông chiều bản thân với những chuỗi ngày cúp học, thức đêm chơi game…để rồi đến sát ngày thi mới cuống cuồng lôi bài ra ôn. Đi học thì chỉ chăm chăm học mẹo để lấy điểm số trên giấy, thi xong là coi nhưng xong, trả hết chữ cho thầy.

Vì chỉ chăm chăm học qua môn nên các bạn ngại làm project thực tế để đào sâu kiến thức, ngại tự mày mò học thêm các công cụ mới, chỉ làm vừa đủ mấy bài lab cơ bản có sẵn trên trường cho xong chuyện.

Nhưng bạn quên mất rằng, khi đi vào Tech Interview, doanh nghiệp họ không quan tâm điểm thi đại học ngày xưa của bạn bao nhiêu. Họ bắt bạn vẽ sơ đồ khối, bắt debug timing, bắt viết code RTL tại chỗ… Lúc đó, cái mác trường top không cứu nổi bạn trước những câu hỏi thực chiến của Interviewer.

Thêm một sự thật ít ai nói đó là chương trình của nhiều trường top hiện nay vẫn được thiết kế mạnh về hướng nghiên cứu học thuật (research) chứ chưa phải thực chiến công nghiệp (Industry). Bạn có thể học rất nặng về toán cao cấp, đặc tính vật lý phức tạp của CMOS, viết báo cáo khoa học rất hay. Nhưng khi phỏng vấn, cái doanh nghiệp cần và đánh giá cao lại là kỹ năng thực tế: biết chạy Synthesis, tối ưu timing, biết viết UVM testbench chuẩn chỉnh…

Nếu bạn chỉ đang học lý thuyết suông xa rời thực tế, thì việc mang danh “trường chuyên lớp chọn” sẽ không còn là lợi thế của bạn khi đi phỏng vấn nữa. Vậy nên, nếu bạn may mắn được học ở những ngôi trường hàng đầu, hãy biến những kiến thức học thuật nặng đô đó thành vũ khí tối thượng bằng cách map nó vào thực tế. Đừng chỉ học thuộc lòng các công thức Fourier, Laplace hay đặc tính vật lý CMOS để đi thi. Hãy đặt câu hỏi: lý thuyết này ứng dụng vào việc xử lý tín hiệu ra sao? Nó ảnh hưởng thế nào đến cách thiết kế một mạch thực tế.

Đừng chỉ giải toán logic, tối ưu bìa Karnaugh hay vẽ mạch tuần tự trên giấy cho vui. Thực tế công nghiệp cần bạn trả lời được: lý thuyết về FSM, tại sao Flip-flop lại có propagation delay, thiết kế mạch thế nào để không bị vi phạm timing (Timing Violation) khi chạy ở tần số cao?

Hãy tận dụng tối đa tư duy logic và khả năng tiếp thu nhanh của bạn để tự tay hiện thực hóa đống lý thuyết đó thành dòng code RTL chuẩn chỉnh, thành các mô hình mô phỏng chuẩn công nghiệp, hay một netlist clean sạch timing, sẵn sàng cho tape-out.

Ở đầu bên kia, trong khi một số bạn trường top đang bận tự mãn với hào quang của mình, thì mình thấy nhiều bạn ở các trường kém danh tiếng hơn lại đang sở hữu hai thứ cực kỳ quan trọng: sự khát khao và tư duy thực chiến.

Vì ý thức được trường mình không mạnh về cái mác để cạnh tranh CV, các bạn ấy đã chủ động tự học không ngừng từ năm 2, năm 3.

Trường chưa có Lab xịn hoặc thiếu tool, các bạn tự mày mò cài đặt, sử dụng các tool open-source để tự chạy simulation, layout, chủ động lên các cộng đồng hỏi đáp và học hỏi từ các đàn anh đi trước. Có trường có lab, có tool xịn nhưng thiếu quy trình Flow chuẩn chỉnh, các bạn chủ động tự tìm hiểu, tham khảo tài liệu bên ngoài rồi tự tay build luôn quy trình Flow chuẩn cho bài tập lớn của mình, thậm chí đóng góp ngược lại để cải tiến cho flow của trường. Chương trình trường không dạy UVM, SystemVerilog, các bạn tự tìm Mentor bên ngoài dẫn đường, tự cày cuốc ngày đêm để có được những project thực tế bỏ vào CV.

Kết quả là gì? Vào vòng phỏng vấn trực tiếp: Một bên là trường top nhưng kiến thức chỉ nằm trên slide, một bên là trường kém danh tiếng hơn một chút nhưng tự tin lôi ra được 2-3 cái IP tự code, tự debug, clean sạch timing. Bạn nghĩ doanh nghiệp sẽ chọn ai? Họ luôn chọn người có CHÍ CẦU TIẾN và LÀM ĐƯỢC VIỆC.

Bằng trường top chỉ giống như tấm vé giữ xe giúp CV của bạn trông sáng sủa hơn ở vòng lọc hồ sơ ban đầu. Còn việc bạn có lấy được tấm vé lên tàu (Job Offer) hay không, nó phụ thuộc hoàn toàn vào năng lực của bạn và số giờ bạn thực sự chịu cày cuốc với các project thực tế.

Nếu bạn đang ở trường xịn, hãy bỏ cái tôi xuống và bắt tay vào làm các project thực tế ngay từ hôm nay. Đừng lãng phí lợi thế nền tảng sẵn có của mình.

Nếu bạn ở những trường kém danh tiếng hơn: Đừng bao giờ tự ti. Ngành Vi mạch này công bằng lắm. Năng lực hiển thị rõ ràng trên con chip và từng dòng code, từng clean timing path, chứ không hiển thị trên logo trường. Chỉ cần đi đúng hướng, tìm đúng Mentor, bạn hoàn toàn có thể tự tin lật kèo.