Nhiều quốc gia đang đứng giữa ngã ba đường trong căng thẳng Mỹ – Trung đang dõi theo từng bước đi của chúng ta, với hy vọng tìm thấy một lộ trình tương tự cho chính mình.
Theo nhận định của giới quan sát, Mỹ đang tích cực hỗ trợ Việt Nam xây dựng hệ sinh thái bán dẫn với mục tiêu chiến lược: hình thành một mắt xích quan trọng thay thế vai trò của Trung Quốc trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Ngày 20/2 vừa qua, Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo sẽ chỉ đạo các cơ quan liên quan sớm đưa Việt Nam ra khỏi danh sách kiểm soát xuất khẩu chiến lược. Đây là rào cản pháp lý vốn ngăn Việt Nam tiếp cận các công nghệ tiên tiến từ các tập đoàn Mỹ. Đồng thời, ông Trump cũng tái khẳng định cam kết của Washington trong việc ủng hộ một Việt Nam “mạnh mẽ, độc lập, tự cường và thịnh vượng”.
Tờ Rest of World nhận định rằng trong nhiều năm qua, Việt Nam vẫn nằm trong danh sách hạn chế xuất khẩu cùng với các quốc gia như Trung Quốc, Nga và Triều Tiên. Việc gỡ bỏ rào cản này sẽ mở đường cho Việt Nam chuyển mình mạnh mẽ: từ một quốc gia chủ yếu làm lắp ráp và đóng gói (back-end) sang tham gia vào sản xuất và chế tạo chip (front-end), qua đó xác lập vị thế đối tác chiến lược trong ngành công nghiệp bán dẫn của Mỹ.
Ông Sujai Shivakumar, Giám đốc dự án Đổi mới nước Mỹ tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhận định rằng đối với chuỗi cung ứng bán dẫn, quyết định này đánh dấu bước chuyển mình của Việt Nam từ một trung tâm lắp ráp hạ nguồn thành đối tác thiết kế và sản xuất thượng nguồn. Mỹ đang dọn đường để Việt Nam tiếp cận các công cụ phần mềm và thiết bị cao cấp – những yếu tố nền tảng để sản xuất các dòng chip tiên tiến.
Có thể thấy, Tổng thống Trump đang tiếp nối tầm nhìn của người tiền nhiệm Joe Biden – người đã nâng tầm quan hệ hai nước lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vào năm 2023.
NHỮNG TIẾN TRIỂN THẦN TỐC
Trong chuyến thăm Hà Nội hồi tháng 1 để tham dự hội nghị bán dẫn, ông John Neuffer – Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn Mỹ (SIA) – đã bày tỏ sự ấn tượng trước những bước tiến của Việt Nam. Ông cũng nhắc tới sự hiện diện của nhiều tập đoàn lớn trong SIA đang hoạt động tại Việt Nam như Intel, Samsung, Qualcomm, Amkor và Marvell.
Trước đó, Việt Nam cũng đã khởi công nhà máy sản xuất chip đầu tiên do chính mình làm chủ. Nhà máy này do tập đoàn công nghệ Viettel vận hành và dự kiến bắt đầu sản xuất thử nghiệm vào cuối năm 2027. Mục tiêu trọng tâm là dòng chip 32nm – loại chip được sử dụng rộng rãi trong ô tô, hạ tầng viễn thông và thiết bị công nghiệp. Thay vì tham gia ngay vào cuộc đua công nghệ 2nm hay 3nm đầy khắc nghiệt, Việt Nam chọn cách tiếp cận thực tế: xây dựng nền móng công nghiệp từ những bước đi ban đầu.
Sự trỗi dậy của Viettel chỉ là một phần trong chiến lược tổng thể. Ngày 15/1, lãnh đạo cấp cao Việt Nam đã có cuộc làm việc với ông Eduard Stiphout – Phó Chủ tịch cấp cao của ASML (Hà Lan), công ty đang nắm giữ công nghệ máy quang khắc phục vụ sản xuất chip tiên tiến.
Trong bối cảnh Mỹ gây sức ép để Hà Lan ngừng bán thiết bị cho Trung Quốc, cuộc gặp này được đánh giá là một tín hiệu ngoại giao đáng chú ý từ phía Việt Nam. Sau đó, lãnh đạo Bộ Tài chính cũng làm việc với phái đoàn ASML để thảo luận việc thiết lập trung tâm đào tạo và văn phòng chính thức tại Việt Nam. Những bước đi từ khởi công nhà máy đến các cuộc làm việc cấp cao cho thấy Việt Nam đang chuẩn bị kỹ lưỡng nhằm tạo vị thế thuận lợi trong ngành công nghiệp bán dẫn.
THAM VỌNG 50.000 KỸ SƯ VÀ CHUỖI CUNG ỨNG
Hiện Việt Nam có khoảng 7.000 kỹ sư trong lĩnh vực chip và đặt mục tiêu nâng con số này lên 50.000 vào năm 2030. Những tín hiệu tích cực cũng liên tục xuất hiện: Qualcomm đã thiết lập trung tâm nghiên cứu lớn thứ ba thế giới tại Việt Nam; Amkor đầu tư 1,6 tỷ USD vào nhà máy đóng gói lớn nhất trong hệ thống của họ. Các chuyên gia dự báo thị phần đóng gói chip toàn cầu của Việt Nam có thể tăng từ 1% năm 2022 lên gần 9% vào năm 2032.
Bán dẫn chỉ là một trong nhiều lĩnh vực hợp tác giữa Việt Nam và Mỹ, nhưng lại có tầm nhìn dài hạn nhất bởi việc xây dựng một ngành công nghiệp chip đòi hỏi nhiều thập kỷ đầu tư vào hạ tầng và nguồn nhân lực.
Ông Shivakumar cho rằng động thái này cho thấy nỗ lực của Washington trong việc xây dựng Việt Nam thành một đối trọng quan trọng trong khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Đối với Mỹ, Việt Nam đang trở thành lựa chọn thay thế phù hợp cho Trung Quốc trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị. Còn đối với Việt Nam, đây là cơ hội lớn để giành vị trí quan trọng trong ngành công nghiệp có giá trị cao nhất thế giới.
Theo Rest of World, nhiều quốc gia đang đứng giữa những lựa chọn chiến lược trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ – Trung hiện cũng đang theo dõi từng bước đi của Việt Nam, với hy vọng tìm ra con đường phát triển tương tự cho mình.
Source: cafef
